Czy na okresie próbnym przysługuje urlop? Tak, przysługuje.
Urlop na okresie próbnym liczy się według tych samych zasad Kodeksu pracy, które obowiązują przy innych umowach o pracę. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy nowa praca zaczyna się od umowy na 1, 2 albo 3 miesiące i trzeba szybko ustalić, czy da się legalnie wziąć kilka dni wolnego. Najwięcej nieporozumień dotyczy tego, czy urlop „należy się od razu”, czy dopiero po przepracowaniu miesiąca. Poniżej jasno rozpisane: ile dni wolnych przysługuje, od czego to zależy i jak wygląda sytuacja przy pierwszej pracy oraz przy kolejnym zatrudnieniu.
Urlop na okresie próbnym przysługuje na takich samych zasadach jak przy zwykłej umowie o pracę
Umowa o pracę na okres próbny to nadal umowa o pracę w rozumieniu Kodeksu pracy. To oznacza, że pracownik ma prawo do świadczeń pracowniczych, w tym do urlopu wypoczynkowego. Sam fakt, że umowa trwa tylko próbnie, nie pozbawia prawa do wolnego.
Kategorycznie: okres próbny nie wyłącza prawa do urlopu. Jeśli ktoś jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a nie np. umowy zlecenia, zasady urlopowe działają normalnie.
Podstawa prawna to przede wszystkim art. 25 § 2 Kodeksu pracy, który reguluje umowę na okres próbny, oraz przepisy o urlopie z działu siódmego Kodeksu pracy, m.in. art. 153, 154 i 155(1). Sama umowa próbna może być zawarta maksymalnie na 3 miesiące. W praktyce najczęściej spotykane są umowy na 1 miesiąc lub 3 miesiące.
Jeżeli dokument nazywa się „umowa o pracę na okres próbny”, pracownik ma prawo do urlopu. Inaczej jest przy umowie zlecenia lub umowie o dzieło — tam płatny urlop z Kodeksu pracy nie przysługuje.
Ile dni urlopu przysługuje na okresie próbnym
To zależy od dwóch rzeczy: stażu urlopowego oraz tego, czy jest to pierwsza praca w życiu, czy kolejne zatrudnienie.
Roczny wymiar urlopu w Polsce wynosi:
- 20 dni — gdy staż urlopowy jest krótszy niż 10 lat,
- 26 dni — gdy staż urlopowy wynosi co najmniej 10 lat.
Do stażu urlopowego wlicza się nie tylko wcześniejsze etaty, ale też szkołę, zgodnie z art. 155 Kodeksu pracy. Przykład: ukończenie studiów wyższych daje do stażu urlopowego 8 lat. To dlatego wiele osób zaraz po studiach i po krótkim wcześniejszym zatrudnieniu wpada już w próg 26 dni.
Kategorycznie: na okresie próbnym nie ma osobnej puli urlopu. Nie istnieje coś takiego jak „specjalny urlop próbny” liczony innym wzorem.
Najczęstsze przeliczenie przy umowie na 3 miesiące
Jeżeli pracownik ma już prawo do rocznego urlopu i nowy pracodawca nalicza urlop proporcjonalnie, zwykle wychodzi:
- przy puli 20 dni rocznie — za 3 miesiące będzie to 5 dni,
- przy puli 26 dni rocznie — za 3 miesiące będzie to 7 dni po zaokrągleniu w górę.
To wynik zasady proporcjonalności z art. 155(1) Kodeksu pracy. Za niepełny miesiąc przyjmuje się miesiąc pełny, a niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
Pierwsza praca a urlop na okresie próbnym — tu zasada jest inna
Najwięcej pytań pojawia się przy pierwszej pracy w życiu. Wtedy nie dostaje się pełnej puli z góry. Prawo do urlopu narasta stopniowo.
Zgodnie z art. 153 § 1 Kodeksu pracy pracownik podejmujący pierwszą pracę nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 urlopu rocznego.
Kategorycznie: przy pierwszej pracy urlop nie przysługuje od pierwszego dnia w pełnym wymiarze. Najpierw trzeba przepracować miesiąc.
Ile to wychodzi w praktyce
Jeżeli roczny wymiar urlopu wynosi 20 dni, to po każdym przepracowanym miesiącu nabywa się:
- 1,66 dnia urlopu, czyli w praktyce po zaokrągleniu zwykle 2 dni.
Przykład: osoba zaczyna pierwszą pracę 1 lipca na okres próbny 3 miesięcy. Po miesiącu nabywa prawo do części urlopu, po drugim miesiącu do kolejnej części, po trzecim do następnej. Łącznie po 3 miesiącach wyjdzie około 5 dni z puli 20 dni.
Jeżeli ktoś pyta, czy może wziąć wolne po dwóch tygodniach pierwszej pracy, odpowiedź brzmi: co do klasycznego urlopu wypoczynkowego — nie ma jeszcze nabytego prawa. W takiej sytuacji pozostaje zgoda pracodawcy na inne rozwiązanie, np. dzień bezpłatny.
Przy pierwszej pracy decydujący jest nie rodzaj umowy, ale fakt, że to pierwszy etat w życiu. Nawet jeśli to umowa próbna tylko na 1 miesiąc, zasada 1/12 po każdym miesiącu nadal obowiązuje.
Kolejna praca w tym samym roku — ile dni wolnych u nowego pracodawcy
Jeżeli to nie jest pierwsza praca, w grę wchodzi urlop proporcjonalny. Nowy pracodawca udziela go za część roku, w której pracownik jest zatrudniony u niego. Reguluje to art. 155(1) Kodeksu pracy.
Kategorycznie: nowy pracodawca nie daje całych 20 albo 26 dni tylko dlatego, że zaczyna się okres próbny. Liczy wyłącznie część urlopu przypadającą na okres zatrudnienia.
Przykład: pracownik z prawem do 26 dni zaczyna pracę 1 października na 3-miesięczny okres próbny. Za październik, listopad i grudzień przysługuje 7 dni urlopu. Jeśli część urlopu została już wykorzystana u poprzedniego pracodawcy, trzeba sprawdzić, ile z rocznego limitu jeszcze zostało.
| Sytuacja | Kiedy powstaje prawo do urlopu | Ile dni za 3 miesiące | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Pierwsza praca w życiu | Po każdym miesiącu pracy | około 5 dni z puli 20 | art. 153 § 1 KP |
| Kolejna praca, limit 20 dni | Proporcjonalnie do okresu zatrudnienia | 5 dni | art. 155(1) KP |
| Kolejna praca, limit 26 dni | Proporcjonalnie do okresu zatrudnienia | 7 dni | art. 155(1) KP |
Czy pracodawca musi zgodzić się na urlop w czasie okresu próbnego
Samo prawo do urlopu to jedno, a termin wolnego to drugie. Urlopu wypoczynkowego udziela się w terminie uzgodnionym z pracodawcą, z uwzględnieniem organizacji pracy. Wynika to z art. 163 Kodeksu pracy.
Kategorycznie: pracownik nie wybiera samodzielnie terminu urlopu. Nawet jeśli ma już naliczone dni, potrzebna jest zgoda pracodawcy.
W praktyce na okresie próbnym bywa trudniej o dłuższy urlop, bo pracodawca dopiero wdraża nową osobę. To jednak nie znaczy, że może całkowicie ignorować prawo do urlopu. Jeśli dni zostały nabyte, mogą być wykorzystane także w czasie umowy próbnej.
A co z urlopem na żądanie?
Urlop na żądanie to część urlopu wypoczynkowego — maksymalnie 4 dni w roku, zgodnie z art. 167(2) Kodeksu pracy. Nie jest to osobna pula ponad normalny limit 20 albo 26 dni.
Żeby skorzystać z urlopu na żądanie, trzeba mieć z czego go udzielić. Przy pierwszej pracy po kilku dniach od startu zwykle nie ma jeszcze nabytego urlopu, więc taki wniosek może zwyczajnie nie mieć podstawy.
Co jeśli okres próbny kończy się przed wykorzystaniem urlopu
Jeżeli umowa na okres próbny wygasa, a urlop nie został wykorzystany, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop. To zasada z art. 171 § 1 Kodeksu pracy.
Kategorycznie: niewykorzystany urlop po zakończeniu umowy nie przepada. Pracodawca musi go rozliczyć.
Ekwiwalent oblicza się według zasad z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego. W praktyce dział kadr liczy go na podstawie wynagrodzenia i tzw. współczynnika ekwiwalentowego obowiązującego w danym roku.
Jeżeli po okresie próbnym od razu podpisywana jest kolejna umowa o pracę z tym samym pracodawcą, często urlop przechodzi do dalszego wykorzystania, zamiast wypłaty ekwiwalentu. To zależy od ciągłości zatrudnienia.
Najczęstsze błędy przy liczeniu urlopu na okresie próbnym
Najwięcej pomyłek bierze się z mieszania trzech różnych sytuacji: pierwszej pracy, kolejnej pracy w roku i prawa do pełnego limitu od 1 stycznia. To nie są te same przypadki.
Kategorycznie: nie wolno liczyć urlopu na okresie próbnym „na oko”. Jeden szczegół, np. ukończone studia albo wcześniejszy etat, zmienia wynik o kilka dni.
Najczęstsze błędy to:
- założenie, że okres próbny nie daje prawa do urlopu,
- przyjęcie pełnych 26 dni mimo braku 10-letniego stażu urlopowego,
- pominięcie zasady 1/12 po miesiącu przy pierwszej pracy,
- nieuwzględnienie urlopu wykorzystanego wcześniej u poprzedniego pracodawcy,
- mylenie urlopu wypoczynkowego z dniem wolnym bezpłatnym.
Jeżeli w świadectwie pracy od poprzedniego pracodawcy wpisano wykorzystany urlop, nowy dział kadr bierze tę informację pod uwagę. Właśnie dlatego świadectwo pracy ma realne znaczenie przy liczeniu limitu.
Najczęstsze pytania
Czy na 3-miesięcznej umowie próbnej przysługuje urlop?
Tak. Jeśli to umowa o pracę na okres próbny, prawo do urlopu istnieje. Liczba dni zależy od stażu urlopowego i od tego, czy to pierwsza praca.
Ile urlopu przysługuje po miesiącu pracy na okresie próbnym?
Przy pierwszej pracy po miesiącu nabywa się 1/12 rocznego urlopu, czyli zwykle około 2 dni z puli 20. Przy kolejnej pracy liczenie zależy od urlopu proporcjonalnego i sytuacji w danym roku kalendarzowym.
Czy można wziąć urlop w pierwszym miesiącu okresu próbnego?
Tak, ale tylko jeśli pracownik ma już nabyte prawo do urlopu albo pracodawca zgodzi się na inne rozwiązanie. Przy pierwszej pracy przed upływem miesiąca klasyczny urlop wypoczynkowy jeszcze nie przysługuje.
Czy urlop na żądanie działa na okresie próbnym?
Tak, ale wyłącznie jako część zwykłego urlopu wypoczynkowego. Jeśli nie ma jeszcze naliczonych dni urlopu, nie ma też z czego udzielić urlopu na żądanie.
Czy po zakończeniu okresu próbnego dostaje się pieniądze za niewykorzystany urlop?
Tak, jeśli umowa się kończy i nie ma dalszego zatrudnienia u tego samego pracodawcy, należy się ekwiwalent za niewykorzystany urlop. To obowiązek wynikający z art. 171 Kodeksu pracy.