Brakuje prostego wytłumaczenia, kiedy nauka w szkole zawodowej faktycznie podnosi staż pracy, a kiedy nie ma żadnego znaczenia przy wyliczeniach. Poniżej znajduje się konkretne wyjaśnienie, kiedy szkoła zawodowa wlicza się do stażu pracy, na jakich zasadach i jak to policzyć w praktyce – zarówno pod kątem świadczeń pracowniczych, jak i emerytury.
Co to jest staż pracy – i dlaczego są różne „staże”
Najpierw warto rozdzielić dwa pojęcia, które często są wrzucane do jednego worka:
- staż pracy w rozumieniu Kodeksu pracy – używany do ustalania uprawnień pracowniczych (np. wymiar urlopu wypoczynkowego, dodatek stażowy, nagrody jubileuszowe),
- staż emerytalny (okresy składkowe i nieskładkowe) – brany pod uwagę przez ZUS przy obliczaniu prawa do emerytury i jej wysokości.
Szkoła zawodowa może mieć zupełnie inny wpływ na te dwa typy stażu. Ogólnie:
- do stażu pracowniczego wlicza się ukończoną naukę w określonym typie szkoły (na zasadach z Kodeksu pracy),
- do stażu emerytalnego sama nauka w szkole (w tym zawodowej) co do zasady się nie wlicza – chyba że równocześnie była zawarta umowa o pracę i opłacane składki.
Szkoła zawodowa wlicza się do stażu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy (np. do urlopu), ale nie zwiększa sama z siebie stażu emerytalnego w ZUS.
Dlatego zawsze trzeba doprecyzować: mowa o stażu do urlopu, do dodatku stażowego, czy o stażu do emerytury. W praktyce pracowników najczęściej interesuje ten pierwszy.
Czy szkoła zawodowa wlicza się do stażu pracy? Podstawa prawna
Odpowiedź brzmi: tak, szkoła zawodowa wlicza się do stażu pracy, ale w określonych granicach i pod warunkiem jej ukończenia. Wynika to z art. 155 § 1 Kodeksu pracy, który wymienia rodzaje szkół i maksymalną liczbę lat, jaką można doliczyć do stażu.
W przypadku szkół o profilu zawodowym stosuje się następujące zasady:
- zasadnicza szkoła zawodowa – do stażu pracy zalicza się czas trwania nauki, jednak nie więcej niż 3 lata,
- średnia szkoła zawodowa – do 5 lat,
- technikum – do 5 lat,
- szkoła policealna – do 2 lat.
Warunek podstawowy jest jeden: szkoła musi być ukończona (świadectwo ukończenia szkoły, dyplom). Samo uczęszczanie bez ukończenia danego etapu edukacji nie daje prawa do doliczenia pełnych lat nauki, a pracodawcy w praktyce bardzo rzadko uwzględniają nieukończony cykl kształcenia.
Jedna szkoła do stażu, nie cała lista ukończonych kierunków
Częsty błąd przy liczeniu stażu polega na sumowaniu wszystkich ukończonych szkół. Ktoś kończy zasadniczą szkołę zawodową, później technikum uzupełniające, a na końcu szkołę policealną i próbuje z tego zrobić kilkanaście lat stażu. Tak to jednak nie działa.
Kodeks pracy wskazuje jasno, że do stażu pracy wlicza się tylko jeden, najwyższy ukończony poziom wykształcenia (czyli szkołę, która daje najwięcej lat). Oznacza to, że:
- nie sumuje się lat nauki z kilku szkół tego samego lub różnego poziomu (np. zawodówka + technikum + policealne),
- do stażu przyjmuje się szkołę, która „daje” pracownikowi najkorzystniejszy wymiar lat.
Przykład praktyczny:
Osoba ukończyła zasadniczą szkołę zawodową (3 lata) i później technikum (kolejne 2 lata). Formalnie cała edukacja trwała 5 lat, ale:
- do stażu pracy nie dolicza się 3 + 5,
- przyjmuje się maksimum przewidziane dla najwyższego ukończonego typu szkoły – w tym wypadku technikum, czyli 5 lat.
Do stażu pracy wlicza się tylko jeden – najwyższy ukończony typ szkoły. Nie ma możliwości „mnożenia” lat poprzez kolejne kierunki.
Jak liczyć staż pracy ze szkołą zawodową – krok po kroku
Przy liczeniu stażu do uprawnień pracowniczych (szczególnie urlopu) warto stosować prosty schemat. Dobrze sprawdza się on również podczas wypełniania dokumentów kadrowych czy rozmowy w dziale HR.
Krok 1: Ustalenie najwyższego ukończonego poziomu szkoły
Na początku trzeba ustalić, jaka jest najwyższa ukończona szkoła. Jeśli jest to szkoła zawodowa, będą to zwykle:
- zasadnicza szkoła zawodowa,
- technikum,
- średnia szkoła zawodowa,
- szkoła policealna.
Jeżeli później ukończono studia wyższe, to do stażu pracy wlicza się już 8 lat z tytułu wykształcenia wyższego, a nie lata z zawodówki czy technikum. Kilka poziomów edukacji nie sumuje się, zawsze bierze się ten najkorzystniejszy.
Krok 2: Dodanie okresów zatrudnienia
Po ustaleniu liczby lat z tytułu szkoły, dodaje się do tego wszystkie okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, niezależnie od:
- pracodawcy,
- stanowiska,
- wymiaru etatu.
Liczy się zarówno pełen etat, jak i praca na 1/2 czy 1/4 etatu – wszystko, od czego były odprowadzane składki i co jest potwierdzone świadectwami pracy.
Umowy cywilnoprawne (zlecenie, o dzieło) nie zwiększają stażu pracowniczego, chyba że wewnętrzne przepisy pracodawcy przewidują takie rozwiązania – ale to już wyjątki, a nie reguła.
Krok 3: Zaliczenie pracy podczas nauki
Co z sytuacją, gdy nauka w szkole zawodowej i praca nakładają się w czasie? Na przykład nauka w technikum dziennym i jednocześnie umowa o pracę w weekendy lub po zajęciach. W takim wypadku:
- okres pracy nie przepada,
- do stażu wlicza się zarówno ukończoną szkołę (zgodnie z limitem lat), jak i faktyczny czas zatrudnienia.
Nie ma tu zasady „albo szkoła, albo praca”. Z punktu widzenia kadrowego to dwa oddzielne źródła stażu, które się sumują, nawet jeżeli okresy trwają równolegle.
Szkoła zawodowa a urlop wypoczynkowy
W praktyce zawodowej temat szkoły zawodowej najczęściej wraca przy ustalaniu wymiaru urlopu wypoczynkowego. Kodeks pracy przewiduje dwa podstawowe progi:
- 20 dni urlopu – dla osób ze stażem krótszym niż 10 lat,
- 26 dni urlopu – dla osób ze stażem co najmniej 10 lat.
Do tych 10 lat wlicza się zarówno zatrudnienie, jak i ukończoną szkołę. Dzięki temu osoba po szkole zawodowej nie zaczyna od „zera”. Przykład:
Ukończone technikum (5 lat) oraz 5 lat pracy na umowie o pracę. Suma to 10 lat stażu pracy. Taka osoba od razu ma prawo do 26 dni urlopu w ciągu roku kalendarzowego.
Bez zaliczenia szkoły zawodowej trzeba byłoby przepracować całe 10 lat, żeby wejść w wyższy wymiar urlopu. Nauka w zawodówce lub technikum to więc realny, wymierny bonus.
Staż pracy ze szkoły zawodowej a emerytura
Inaczej wygląda sytuacja przy wyliczaniu emerytury. Dla ZUS liczą się okresy składkowe i nieskładkowe, czyli m.in. lata, w których opłacano składki na ubezpieczenie społeczne.
Sama nauka w szkole zawodowej (nawet w formie praktyk) co do zasady nie jest okresem składkowym, więc:
- nie zwiększa stażu emerytalnego,
- nie podnosi wysokości emerytury,
- nie przyspiesza uzyskania prawa do emerytury.
Wyjątek pojawia się wtedy, kiedy w trakcie nauki w szkole zawodowej podpisano umowę o pracę (np. jako młodociany pracownik). W takim przypadku okres tej umowy jest już klasycznym okresem składkowym i wlicza się do stażu emerytalnego.
Do emerytury liczy się praca (i opłacone składki), a nie sama nauka. Szkoła zawodowa ma znaczenie przede wszystkim przy stażu pracowniczym, a nie emerytalnym.
Jakie dokumenty potwierdzają staż ze szkoły zawodowej
Żeby pracodawca mógł zaliczyć szkołę zawodową do stażu pracy, potrzebne są dokumenty. Najczęściej wystarczą:
- świadectwo ukończenia szkoły – dla zawodówki, technikum, szkoły średniej zawodowej,
- dyplom ukończenia szkoły policealnej lub technikum (jeśli jest wydawany),
- ewentualnie zaświadczenie ze szkoły, jeżeli świadectwo zaginęło i trzeba potwierdzić ukończenie określonego cyklu kształcenia.
Sama legitymacja szkolna lub indeks nie wystarczają – pracodawca musi mieć pewność, że szkoła została ukończona. To na podstawie tych dokumentów kadry wpisują odpowiednią liczbę lat do stażu pracy, który potem wpływa choćby na urlop.
Najczęstsze błędy przy liczeniu stażu ze szkołą zawodową
W praktyce pojawia się kilka powtarzalnych pomyłek:
- sumowanie szkół – doliczanie lat z zawodówki, technikum, policealnej i studiów razem; prawidłowo przyjmuje się tylko ten poziom, który daje najwięcej lat,
- pomijanie pracy w trakcie nauki – założenie, że „liczy się tylko szkoła albo tylko praca”; tymczasem oba elementy sumują się, nawet jeśli wystąpiły równolegle,
- traktowanie szkoły zawodowej jak stażu emerytalnego – przekonanie, że sama nauka zwiększa staż w ZUS; bez opłacanych składek tak się nie dzieje,
- brak dokumentów – wiele osób nie przedstawia świadectwa ukończenia szkoły przy zatrudnieniu, przez co formalnie nie mają doliczonych lat nauki.
W efekcie część pracowników przez lata ma zaniżony staż, a co za tym idzie – np. niższy wymiar urlopu niż ten, który faktycznie im przysługuje.
Podsumowanie – kiedy szkoła zawodowa się „opłaca” w stażu
Szkoła zawodowa realnie zwiększa staż pracy w rozumieniu Kodeksu pracy – zwłaszcza przy liczeniu prawa do 26 dni urlopu oraz różnych dodatków stażowych, jeżeli są przewidziane w zakładzie pracy. Warunek jest prosty: szkoła musi być ukończona, a do stażu wlicza się tylko najwyższy poziom wykształcenia.
Z kolei pod kątem emerytury sama nauka w zawodówce nie daje dodatkowych lat stażu – liczy się wyłącznie praca, od której odprowadzane były składki. Dlatego osoby po szkołach zawodowych i technikach powinny zadbać o to, by przy zatrudnieniu przedstawić wszystkie świadectwa i świadectwa pracy. Pozwala to maksymalnie wykorzystać lata nauki w liczeniu stażu, który później przekłada się na konkretne uprawnienia w pracy.